Mục đích
Mục đích của cuốn sổ tay này là mang đến cho ngành quần vợt một ngôn ngữ thống nhất để mô tả các động tác di chuyển chính trên sân. Với tư cách là hiệp hội hàng đầu về thể lực và khoa học thể thao chuyên biệt cho quần vợt, Hiệp hội Hiệu suất Quần vợt Quốc tế (iTPA) nhận thấy ngành quần vợt toàn cầu đang gặp những thách thức lớn trong việc truyền đạt và do đó là việc giảng dạy các động tác di chuyển. Cho đến nay vẫn tồn tại sự thiếu nhất quán trong cách mô tả những động tác phổ biến nhất trên sân quần vợt.
Chuẩn hóa thuật ngữ
Mục tiêu của cuốn sổ tay này là chuẩn hóa thuật ngữ cho các động tác này, giúp các huấn luyện viên quần vợt tại các trung tâm và học viện giao tiếp tốt hơn với nhau, cũng như giao tiếp với những người khác tham gia kiểm tra, huấn luyện và phục hồi cho vận động viên quần vợt. Xây dựng một ngôn ngữ chung đơn giản là điều tối quan trọng để mọi cá nhân liên quan đến việc phát triển các vận động viên quần vợt ở mọi lứa tuổi, giai đoạn phát triển và trình độ thi đấu có thể giao tiếp dễ dàng hơn.
Cách biên soạn
Nội dung trong cuốn sổ tay này được biên soạn thông qua việc xem xét hàng nghìn pha bóng và động tác di chuyển, cùng với các cuộc phỏng vấn hơn hai chục huấn luyện viên quần vợt hàng đầu và một số chuyên gia di chuyển hàng đầu. Mục tiêu là sử dụng ngôn ngữ thường được dùng phổ biến, đồng thời đơn giản nêu bật các động tác và hướng di chuyển trong những tình huống quần vợt phổ biến nhất.
Những người đóng góp
Martin Blackman, Jay Berger, Craig Boynton, Gabriel Echeverria, Robby Ginepri, Jose Higueras, Stephen Huss, Jamea Jackson, Kent Kinnear, Mark Kovacs, Ola Malmqvist, Diego Moyano, Yutaka Nakamura, Satoshi Ochi, Kathy Rinaldi.
37 động tác
- Động tác ngang (9)
- Động tác tiến (5)
- Động tác lùi (4)
- Động tác hồi vị (4)
- Đỡ giao bóng (5)
- Giao bóng (3)
- Đánh trên đầu (3)
- Vô-lê (4)
Động tác ngang
Bước xoay trụ
Khi vận động viên thực hiện bước quyết định (tách bước) (1), chân gần hướng di chuyển nhất tiếp đất trước (2), sau đó chân xa hướng di chuyển nhất vắt chéo qua thân người về phía bóng (đây gọi là BƯỚC XOAY TRỤ). Sau động tác này, vận động viên có thể bước điều chỉnh (nếu cần) để tiếp xúc bóng.
Bước đâm
Từ bước quyết định (tách bước), vận động viên bước mạnh (sang ngang hoặc hơi chéo) bằng chân ngoài gọi là “Bước đâm” về hướng cú đánh hoặc hướng di chuyển tiếp theo.
Bước di ngang
Khi vận động viên bắt đầu hồi vị sau khi đánh bóng (1), người đó thực hiện bước di ngang (2-3). Trong bước di ngang, vận động viên giữ thân người hướng về phía trước (về phía lưới). Động tác này có thể thực hiện bằng hai hoặc ba bước (tuỳ khoảng cách) và áp dụng cho cả thuận tay lẫn trái tay.
Bước vòng qua bóng
Bước vòng qua bóng được dùng khi vận động viên đánh cú inside-out hoặc inside-in (6). Vận động viên nhanh chóng đưa mình ra ngoài bóng bằng những bước di ngắn (3-5).
Bước vòng qua bóng tấn công
Ở thế tấn công, vận động viên nhanh chóng di bước vòng ra ngoài bóng bằng những bước dài (2), đánh mạnh (4) và tiến sâu hơn vào sân sau khi đánh (5).
Hạ thấp tư thế mở
Khi bóng tới nhanh và vận động viên không đủ thời gian chuẩn bị, phản ứng nhanh và hấp thụ tốc độ của bóng tới là phương án tốt nhất. Vận động viên chỉ cần hạ thấp người xuống, có thể thêm bước điều chỉnh nếu cần (3), rồi ổn định thân người trong lúc đánh (4).
Bước thả vòng qua bóng thuận tay
Sau tách bước (2), chân xa hướng di chuyển nhất (chân phải với người thuận tay phải và chân trái với người thuận tay trái) (3) nhanh chóng được đặt ra sau thân người và theo hướng di chuyển dự định nhờ xoay hông và một bước dài (4-5). Điều này cho phép vận động viên vào tư thế thuận tay bán mở (7). (Cũng có thể coi là động tác tiến về trước.)
Bước chéo trước
Chân ngoài của vận động viên (chân trái trong ví dụ này – (2)) đạp mạnh xuống đất, người đó đẩy khỏi chân này và vắt chân chéo ra trước thân người (3) về phía giữa sân (4).
Bước chéo sau
Khác với bước chéo trước thường thấy, bước chéo sau có cùng kiểu động tác nhưng chân ngoài vắt chéo ra sau thân người (2 & 4) thay vì ra trước thân người.
Động tác tiến
Đánh và bật tiến
Khi đánh cú thuận tay tấn công, vận động viên có thể thực hiện truyền lực về trước, hay một cú bật tiến. Khi đánh bóng mạnh, thân người sẽ lao về trước trong không trung do lực tạo ra lớn (4). Một kết quả thường thấy là chân sau sẽ đá lên phía sau vận động viên (5).
Bước vòng qua bóng
Bước vòng qua bóng được dùng khi vận động viên đánh cú inside-out hoặc inside-in (6). Vận động viên nhanh chóng đưa mình ra ngoài bóng bằng những bước di ngắn (3, 4, 5).
Bước vòng qua bóng tấn công
Ở thế tấn công, vận động viên nhanh chóng di bước vòng ra ngoài bóng bằng những bước dài (2), đánh mạnh (4) và tiến sâu hơn vào sân sau khi đánh (5).
Bước thả vòng qua bóng thuận tay
Sau tách bước (2), chân xa hướng di chuyển nhất (chân phải với người thuận tay phải và chân trái với người thuận tay trái) (3) nhanh chóng được đặt ra sau thân người và theo hướng di chuyển dự định nhờ xoay hông và một bước dài (4-5). Điều này cho phép vận động viên vào tư thế thuận tay bán mở (7).
Bước di hai nhịp
Vận động viên thực hiện bước di hai nhịp khi bóng tới không bay nhanh và rơi ngắn trong sân. Vận động viên xoay người cho phù hợp (2), rồi di bước tiến vào sân về phía bóng tới (3-4). Điều này cho vận động viên cơ hội đưa người vào bóng để đánh trả mạnh mẽ.
Động tác lùi
Bước di lùi
Vận động viên bắt đầu bằng việc xoay người để chuẩn bị cho cú đánh (2). Tiếp theo là bước di lùi của đôi chân để đưa vận động viên vào vị trí với bóng (3). Động tác này có thể thực hiện bằng hai hoặc ba bước (tuỳ khoảng cách) và áp dụng cho cả thuận tay lẫn trái tay.
Bước lùi tạo lực trên chân sau
Vận động viên chuẩn bị cho bóng tới ở tư thế bán mở (3). Khi tiếp xúc bóng, người đó mở xoay phía đối diện của thân người về phía sân (5). Trong động tác mở người này, chân ngoài vẫn tiếp đất suốt cả cú đánh.
Bước chéo lùi theo hướng chéo
Từ bước quyết định (2), vận động viên vắt chân trước chéo qua trước thân người (3) để đẩy mình lùi sâu hơn vào sân theo hướng chéo. Động tác này tiếp diễn cho đến khi vận động viên vào đúng vị trí để đánh bóng (4).
Bước chống đỡ phòng ngự
Trong tình huống phòng ngự này, vận động viên có rất ít thời gian chuẩn bị cho bóng tới. Bước chống đỡ là động tác vắt chéo chân qua nhiều bước di nhanh (3), tập trung vào việc giữ vị trí và thăng bằng trong một khoảng không gian nhỏ dưới áp lực thời gian (4).
Động tác hồi vị
Bước Mogul
Khi tiếp xúc bóng, chân ngoài tiếp tục vung trong không trung rồi tiếp đất mạnh (Bước Mogul) (3). Ngay khi chân chạm đất, vận động viên lập tức dồn chân ngoài xuống đất với mục tiêu tăng tốc trở lại (4), khiến chân ngoài hồi vị bằng động tác chéo trước (5) đưa vận động viên trở lại giữa sân (6).
Bước chéo trước hồi vị
Sau khi đánh cú thuận tay, chân sau của vận động viên sẽ vung vòng ra ngoài thân người để giảm tốc (2). Khi chân đã đặt vững, người đó đẩy khỏi chân này và vắt chân chéo ra trước thân người (3) về phía giữa sân (4).
Bước chéo sau hồi vị
Khác với bước chéo trước thường thấy, bước chéo sau có cùng kiểu động tác nhưng chân ngoài vắt chéo ra sau thân người (2 & 4) thay vì ra trước thân người.
Bước hồi vị 180° phòng ngự
Trong lúc chạy, vận động viên có thể chỉ vừa đủ thời gian để đưa vợt chạm bóng khi đang lệch khỏi vị trí lý tưởng (2). Để hồi vị nhanh, vận động viên xoay 180° (vòng hẳn một vòng) với lưng hướng về sân (3-4), rồi đạp mạnh khỏi chân sau để bù lại thời gian (5).
Đỡ giao bóng
Bước tiến vào tư thế tách bước khi đỡ giao bóng
Nếu vận động viên chọn tận dụng lợi thế và bước vào cú đỡ giao bóng, người đó sẽ bước một hoặc hai bước về trước (2) trong khi đối thủ tung bóng. Khi đối thủ tiếp xúc bóng, vận động viên sẽ tách bước để chuẩn bị cho bóng tới (3, 4, 5).
Tách bước và xoay
Khi đỡ cú giao bóng nhanh hơn, vận động viên có thể không đủ thời gian vào đúng vị trí. Trong trường hợp này, vận động viên sẽ tách bước (2) và xoay người đồng thời tuỳ theo bên mà bóng tới (4-5).
Lùi về sau
Khi đỡ cú giao bóng mạnh, vận động viên có thể chọn tối ưu thời gian chuẩn bị bằng cách lùi một hoặc hai bước (2) trong khi đối thủ tung bóng. Vận động viên đẩy lùi nhanh (4) đồng thời vẫn cảnh giác với bóng tới.
Ào lên lưới
Khi người đỡ giao bóng đánh bóng tới (hoặc trong một cú lên lưới) (4), người đó chạy về trước vào vùng giao bóng (5) để chuẩn bị vô-lê. Vận động viên tách bước ngay trước khi đối thủ tiếp xúc bóng.
Bật tiến
Khi đỡ giao bóng, vận động viên bật tiến (cả hai chân cùng lúc) (3) và tiếp đất ở tư thế tách. Khi chân chạm đất, thân người xoay theo hướng cần thiết để đánh bóng (4).
Giao bóng
Giao bóng lên lưới và tách bước
Sau khi tiếp đất từ cú giao bóng (2), vận động viên ào lên lưới (3-4) và tách bước gần vạch chữ T hoặc ngay trước khi đối thủ tiếp xúc bóng (6).
Giao bóng rồi đẩy lùi
Khi tiếp đất trong sân sau cú giao bóng (4), vận động viên đạp mạnh lùi ra sau (6-8) để đưa thân người ra sau vạch cuối sân (9).
Giao bóng, bước và tách bước
Sau khi tiếp đất từ cú giao bóng (2), vận động viên bước một bước về trước rồi tách bước (bước quyết định) để chuẩn bị cho bóng tiếp theo (4-6).
Đánh trên đầu
Đá kéo chân
Khi vận động viên ở trên lưới và nhận ra một cú đánh trên đầu sâu, người đó đạp mạnh bằng chân trong để đẩy thân người lùi về vạch cuối sân (1). Vận động viên sau đó thực hiện nhiều bước chéo để có thể tới bóng (2, 3, 4). Tiếp theo, vận động viên đạp khỏi chân sau để đẩy thân người lên theo chiều thẳng đứng (5). Khi thân người di chuyển trong không trung, chân trước vắt chéo ra sau chân đạp (6) để hỗ trợ tiếp đất (7).
Bước chéo trước tạo lực chân sau
Khi chuẩn bị đánh cú trên đầu, vận động viên đưa chân trước vắt chéo qua trước thân người (bước chéo) (2-3) để vào đúng vị trí dưới bóng. Sau khi đã chuẩn bị xong cho cú trên đầu, vận động viên dồn lực lên chân sau để ổn định (6).
Bước chéo trước rồi đẩy một chân
Khi chuẩn bị đánh cú trên đầu, vận động viên đưa chân trước vắt chéo qua trước thân người (bước chéo) (2-3) để vào đúng vị trí dưới bóng. Sau khi đã chuẩn bị xong cho cú trên đầu (6), vận động viên dồn lực lên chân sau (7) để đẩy thân người rời sân lên không trung với tới bóng (8).
Vô-lê
Bước đâm khi vô-lê
Từ bước quyết định (tách bước), vận động viên bước mạnh (sang ngang hoặc hơi chéo) bằng chân ngoài gọi là “Bước đâm” về hướng của cú vô-lê.
Bước xoay trụ khi vô-lê
Khi vô-lê trên lưới, vận động viên thực hiện tách bước (bước quyết định) (1) khi đối thủ đánh bóng. Sau đó vận động viên phản ứng tuỳ theo bên bóng tới (2) và vắt chân sau chéo ra trước thân người (4) trong lúc đánh vô-lê (5). (Còn gọi là vô-lê chéo bước.)
Tách bước rồi bước thả khi vô-lê
Vận động viên thực hiện một bước quyết định nhỏ (tách bước) (1-2), sau đó thực hiện động tác bước thả bằng chân ngoài (3) để có thêm khoảng trống và vị trí tiếp xúc tốt hơn (4) khi cần đánh vô-lê với bóng bay thẳng vào người.
Bước di hồi vị khi vô-lê
Sau khi đánh vô-lê (1), vận động viên hồi vị bằng các bước di (3-5).
Giới thiệu về iTPA
Hiệp hội Hiệu suất Quần vợt Quốc tế (iTPA) là tổ chức giáo dục thể lực và chứng nhận quần vợt trên toàn thế giới, dành cho các huấn luyện viên, chuyên gia và những người có niềm đam mê nâng cao hiệu suất chuyên biệt cho quần vợt và phòng ngừa chấn thương. Thông qua chương trình giáo dục thể lực và khoa học thể thao chất lượng dựa trên bằng chứng, iTPA là đơn vị dẫn đầu về hiệu suất, giáo dục và chứng nhận chuyên biệt cho quần vợt, phục vụ các cá nhân và tổ chức làm việc trong ngành quần vợt. iTPA cung cấp 3 cấp độ chứng nhận: Huấn luyện viên Hiệu suất Quần vợt (TPT), Chuyên gia Hiệu suất Quần vợt được Chứng nhận (CTPS) và Chuyên gia Hiệu suất Quần vợt Bậc thầy (MTPS).